Dubium

Just another WordPress site

Ο σύγχρονος ρόλος του εκπαιδευτικού


25/09/2013


education

Η σύγχρονη πραγματικότητα καθορίζεται από ένα σύνθετο πλέγμα – αμφίρροπων πολλές φόρες δυνάμεων -, δημιουργώντας νέες  απαιτήσεις και συνθήκες για το σύγχρονο άνθρωπο. Αφενός, συνθήκες διεθνοποίησης, πολυπολιτισμικότητας και ανταλλαγής ιδεών και αφετέρου φόβο για τη νέα αυτή κοινωνική πραγματικότητα, που σαν μέγγενη συνθλίβει την ατομικότητα και την ετερότητα,  αφομοιώνοντας κουλτούρες, γλώσσες, θρησκείες, ήθη και έθιμα. Στο πλαίσιο, λοιπόν, μιας τέτοιας κοινωνίας, πιο «ψηφιακής», πιο επιστημονικής,  και δημοκρατικής αλλά συνάμα πρακτικά εχθρικής προς την ετερότητα (όπως μαρτυρούν τα αυξανόμενα ποσοστά ρατσισμού ακόμα και στις πολιτισμένες κοινωνίες και οι πολιτικές αφομοίωσης των μεταναστών)  υπερκαταναλωτικής, και βάναυσα ανταγωνιστικής, ο σύγχρονος άνθρωπος αποπροσανατολίζεται και θυματοποιείται στο βωμό του χρήματος, του ανταγωνισμού και του lifestyle, καλούμενος να επιβιώσει, να αγωνιστεί και να ευτυχήσει.

Θέμα του παρόντος άρθρου, λοιπόν, είναι  η μελέτη του ρόλου του σχολείου, και συνακόλουθα του εκπαιδευτικού, στη νέα αυτή παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, εφόσον το φιλοσοφικό ζήτημα αναφορικά με τους σκοπούς και τα ιδεώδη της εκπαίδευσης αποκτά σήμερα  ιδιαίτερη οξύτητα, δεδομένου ότι η κυρίαρχη εκπαιδευτική πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από «θολά περιγράμματα και αντιφάσεις στις ίδιες τις απαιτήσεις» (Savater, 2004)

Η εκπαίδευση υπηρετεί τις ανάγκες του ανθρώπου και της κοινωνίας στην οποία ζει. Σύμφωνα με τον Durkheim (Γάγγας, 2009) οι εκπαιδευτικοί μετασχηματισμοί είναι πάντα αποτέλεσμα και ένδειξη των κοινωνικών μετασχηματισμών και βάσει αυτών πρέπει να ερμηνεύονται. Με άλλα λόγια, η εκπαίδευση αλλάζει καθώς αλλάζει η κοινωνία. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι όλες σχεδόν οι σύγχρονες πολιτισμένες κοινωνίες επιδιώκουν να αμβλύνουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν με τη βελτίωση της παιδείας τους. Και όσο περίπλοκα και  δύσκολα γίνονται τα σύγχρονα προβλήματα, τόσο πιο δύσκολo, αλλά και πιο σημαντικό, είναι το λειτούργημα του εκπαιδευτικού. (Κούτρας, 2005)

Απαντώντας, λοιπόν, στο,  υπό εξέταση ερώτημα σχετικά με τον σκοπό και το ρόλο του σύγχρονου εκπαιδευτικού, θα λέγαμε πως οφείλει πρωταρχικά να μεταλαμπαδεύσει γνώσεις στα παιδιά, ώστε να τα καταστήσει ικανά να αντεπεξέλθουν στις αυξημένες επαγγελματικές απαιτήσεις και τον ανταγωνισμό της εποχής της παγκοσμιοποίησης. Πράγματι, στο πλαίσιο της τυπικής εκπαίδευσης, ο δάσκαλος και το σχολείο οφείλουν να «εφοδιάσουν τους ανθρώπους με τις βασικές δεξιότητες (π.χ. ανάγνωση, γραφή, αριθμητική) που τους χρειάζονται για να αναζητήσουν περισσότερη γνώση και άρα να τους εφοδιάζει με επαγγελματική κατάρτιση που θα τους βοηθήσει να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα της ζωής». (D.J. O’Connor, 1982). Η κοινωνία του σήμερα απαιτεί διασύνδεση με τον κόσμο της οικονομίας και της αγοράς εργασίας, απαιτεί από το εκπαιδευτικό σύστημα να οπλίσει τον νέο με τις δεξιότητες αυτές που θα τον βοηθήσουν να γίνει ανταγωνιστικός και δημιουργικός, εφόσον με την πρόοδο της επιστήμης και την εξειδίκευση που επικρατεί στις μέρες μας, οι γενικές γνώσεις, όσο αξιόλογες κι αν είναι, δεν αρκούν πλέον.

Όμως, ποιες γνώσεις είναι αυτές που θα οπλίσουν τον νέο με τα εφόδια που απαιτούνται για την επιβίωση στην κοινωνία της πληροφορίας, στην κοινωνία της ψηφιοποίησης; Σήμερα, στην εποχή του Διαδικτύου, όπου  η γνώση είναι αστείρευτη και αενάως εμπλουτιζόμενη, είναι το λιγότερο αφελές να θεωρούμε πως ένας μαθητής είναι δυνατόν να μάθει και πόσω μάλλον να αποστηθίσει ένα – έστω –  μέρος της. Και είναι επίσης αφελής η απαίτηση ενός «παντογνώστη δασκάλου» (εφόσον η γνωσιολογική κατάρτιση του δασκάλου είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής προϋπόθεση ώστε να χαρακτηριστεί «καλός»). Σκοπός, επομένως, του σύγχρονου εκπαιδευτικού είναι αφενός  να επιμορφώνεται διαρκώς (Δια Βίου Μάθηση, Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση), και αφετέρου να εφοδιάσει τον μαθητή με κρίση, διερευνητικό πνεύμα και δημιουργικότητα, να τον μυήσει δηλαδή σε έναν τρόπο σκέψης και μια μέθοδο έρευνας, ώστε να φτάσει, όταν χρειαστεί μόνος του στη γνώση (Στεφάνου, 2000).

Ωστόσο, η τόσο εύκολη πρόσβαση στην πληροφορία, μέσω κυρίως των ΜΜΕ, και η συνακόλουθη υπερπληροφόρηση που κατισχύει σήμερα ελλοχεύουν τον κίνδυνο της παραπληροφόρησης, της προπαγάνδας και της ποδηγέτησης σε όλα τα επίπεδα, ηθικό, κοινωνικό, πολιτικό,  επιστημονικό. Γι αυτό και στόχος της σύγχρονης εκπαίδευσης είναι η ενσάρκωση μιας  επιλεκτικής και κριτικής στάσης προς τα κεκτημένα του πολιτισμού, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα, την αυτοσυνείδηση της εποχής (Παυλίδης, 2006). Ο εκπαιδευτικός καλείται να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτήν τη διαδικασία· όχι όμως από τη θέση του παντογνώστη – πομπού παρωχημένων γνώσεων βάσει του παραδοσιακού δασκαλοκεντρικού μαθήματος,  μα ως συνοδοιπόρος και δημιουργικός εμψυχωτής, εμπνευστής και οργανωτής του ταξιδιού προς τον μαγικό χώρο της γνώσης και της δημιουργικότητας. Με αυτόν τον τρόπο θα πετύχει ίσως και τον μέγιστο σκοπό, την αγάπη του παιδιού για τη γνώση και το σχολείο, καθώς, δίνοντας τη δυνατότητα στον μαθητή να σκεφτεί, να κρίνει, να ερευνήσει, να συνδυάσει και να παραγάγει σκέψεις τού τονώνει την αυτοεκτίμηση, το βοηθά να κάνει μια γόνιμη αυτοκριτική των δυνατοτήτων και των ταλέντων του (και όχι μόνο των ελλείψεων και των αδυναμιών του) και μετατρέπει το σχολείο σε χώρο δημιουργικής χαράς και αυτοπραγμάτωσης (Ματσαγγούρας, 1999).

Ο πραγματικός δάσκαλος, αποτελεί υγιές πρότυπο, μεταλαμπαδεύοντας ηθικές αξίες και βοηθά το παιδί να ωριμάσει και να ενηλικιωθεί πνευματικά, να γίνει ένας αυτόνομος άνθρωπος. Και αυτονομία σημαίνει σκέψη απαλλαγμένη από στερεότυπα και προκαταλήψεις, πίστη στη αξία του εαυτού και παράλληλα ικανότητα ενσυναίσθησης. Και αυτή η ανάγκη παρουσιάζεται πιο επιτακτική από ποτέ στη σύγχρονη εποχή, όπου η  παγκοσμιοποίηση αφομοιώνοντας, ισοπεδώνει τη ετερότητα, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στο εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο  τείνει να μεταβιβάζει  μεν κοινές παραδόσεις και στοιχεία γνώσης αλλά εξακολουθεί να αναπαράγει τις υπάρχουσες κοινωνικές αντιθέσεις.( Παπάς, 1998).

Πράγματι, τα σημερινά σχολεία, περικλείουν στους κόλπους τους μαθητές διαφορετικών εθνών, κουλτούρων, γλωσσών, θρησκειών, κοινωνικών τάξεων, ικανοτήτων και κλίσεων, μαθητές που φέρουν διαφορετικά μορφωτικά κεφάλαια (Bourdieu, P., 1966). Ωστόσο, ένα σχολείο «ίσων υποχρεώσεων και δικαιωμάτων», παραγνωρίζει το δικαίωμα των παιδιών αυτών στην ετερότητα και προτάσσει μια αφομοιωτική πολιτική ή στην καλύτερη περίπτωση μια πολιτική ενσωμάτωσης, θεωρώντας ισοπεδωτικά ομοιογενή μια τάξη με ανόμοια, ωστόσο, μέλη. Αυτή η «ισότητα» οδηγεί επομένως σε αξιολόγηση με ταξικά κριτήρια, και οι μαθητές των κατώτερων τάξεων ή τα μεταναστόπουλα και οι παλλινοστούντες, που δεν είναι εξοικειωμένοι με  τον επεξεργασμένο κώδικα της γλώσσας που υιοθετεί το σχολείο (ο οποίος αποτελεί και τη γλώσσα των ανώτερων τάξεων)  και φέρουν ένα διαφορετικό μορφωτικό κεφάλαιο, τείνουν να αποτυγχάνουν ευκολότερα από τους μαθητές των ανώτερων τάξεων (Πετρούση Α.). Επιπλέον οι εκπαιδευτικοί, προωθούν το παιδί από το οποίο έχουν απαιτήσεις, επηρεαζόμενοι από στερεότυπα, με αποτέλεσμα η διαμόρφωση της κρίσης τους να επηρεάζει την αντίδραση του μαθητή, την αυτοεικόνα και συνακόλουθα την αυτοεκτίμηση του. Επομένως, βασικός στόχος του εκπαιδευτικού είναι η απαγκίστρωσή του από τα κοινωνικά στερεότυπα και η άμβλυνση των πολιτισμικών ανισοτήτων και ελλειμμάτων στην τάξη του, όχι ισοπεδώνοντας την ετερότητα, θεωρώντας τους μαθητές του ως «όμοιους», αλλά σεβόμενος την διαφορετικότητά τους στο πλαίσιο της διαπολιτισμικής, διαφοροποιημένης και αντισταθμιστικής αγωγής. Άλλωστε, όπως χαρακτηριστικά έχει πει και ο Αριστοτέλης: «Δεν υπάρχει τίποτε πιο άνισο από την ίση μεταχείριση των ανίσων», των «διαφορετικών» δηλαδή.

Επαγωγικά σκεπτόμενοι, θα καταλήγαμε στο ότι είναι πολύ δύσκολο να καθοριστεί ποιο ακριβώς είναι το χρέος του σύγχρονου εκπαιδευτικού, εφόσον είναι ένας στόχος πολυεπίπεδος. Όμως, όλες οι συνιστώσες αυτού του στόχου συγκλίνουν σε μια κοινή συνισταμένη, την αγάπη για το σχολείο και τη γνώση. Κι αυτό θα επιτευχθεί μέσω της αγωγής εκείνης που θα βασίζεται στην αποδοχή της ετερότητας και της μοναδικότητας του κάθε παιδιού, με στόχο «τη σύναψη μιας δημιουργικής σχέσης του μαθητή με τη γνώση, δηλαδή με τον εαυτό του, με τους άλλους και με τον κόσμο» (Charlot,1999), ενός μαθητή, με ηθικές και αισθητικές αξίες, γνώσεις, πολιτισμική ευαισθητοποίηση και κρίση. Ενός μαθητή που η διαφορετικότητά του δεν θα αποτελεί τροχοπέδη για την κοινωνική του πορεία αλλά πηγή έμπνευσης και κοινωνικής ευδοκίμησης στη δημοκρατική, παγκοσμιοποιημένη κοινωνία του σήμερα.

Γλάρου Αιμιλία, Φιλόλογος – Ειδική Παιδαγωγός

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αριστοτέλης, Μετά τα φυσικά, 982b, 22-24.

Γάγγας, Σ.( 2009). Κοινωνία και Ηθική. Αξίες και νεωτερικότητα στην κοινωνιολογία και τη φιλοσοφία του Emile Durkheim. Αθήνα: Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα

Bourdieu, P. (1966). Το συντηρητικό σχολείο: Οι ανισότητες στην εκπαίδευση και την παιδεία. ΣTO: Φραγκουδάκη,  Α., (1985), Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης, Θεωρίες για την κοινωνική ανισότητα στο σχολείο (σελ. 374). Αθήνα: Παπαζήση.

Κούτρας, Σ. (2005). Πειστικός Λόγος, Τεύχος Α΄. Αθήνα: Σαββάλας.

Levinson, Μ. (1999). The Demands of Liberal Education, Oxford: OxfordUniversity Press.

Παπάς, Ε. (1998). «Διαπολιτισμική Παιδαγωγική και Διδακτική», τόμος Α.  Αθήνα

Ματσαγγούρας, Η. (1999). Η κουλτούρα της σχολικής μονάδας ως παράγοντας ρύθμισης της σχολικής αποτυχίας και του κοινωνικού αποκλεισμού, ΣΤΟ: Χ.. Κωνσταντίνου και Γ  Πλειός (Επιμ.), Σχολική αποτυχία και κοινωνικός αποκλεισμός. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

Πετρούση, Α. Ο αντισταθμιστικός ρόλος της εκπαίδευσης. licence spéciale en sciences de l’ environnement thesis, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών.

Savater, F. (2004). Η αξία του εκπαιδεύειν. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

Στεφάνου, Ε. (2000, 23 Απριλίου). Οι νέες προκλήσεις στον χώρο της εκπαίδευσης, Eφημερίδα «Το Βήμα».

ΙΣΤΟΤΟΠΟΙ

http://philpapers.org/s/D.%20J.%20O%27Connor)

http://www.netschoolbook.gr/index.html

http://www.pi-schools.gr/download/publications

http://www.pee.gr/

http://www.kee.gr/html/research_main.php

http://www.e-yliko.gr/default.aspx


facebooktwittergoogle_plusmail

Σχόλια για το “Ο σύγχρονος ρόλος του εκπαιδευτικού


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>