Dubium

Just another WordPress site

Μια απόπειρα απάντησης


12/10/2015


fos0400041-960x648

Ένα από τα θέματα που απασχόλησαν, τον τελευταίο καιρό, το δημόσιο διάλογο ήταν η απόφαση της Αν. Υπουργού Παιδείας Σ. Αναγνωστοπούλου να κάνει επιτρεπτή την απαλλαγή από το μάθημα των θρησκευτικών χωρίς δικαιολογητικά. Τελικά, όπως ξέρουμε, η πρόταση δεν έγινε δεκτή. Το γεγονός αυτό ξεσήκωσε μια σειρά συζητήσεων που ΄χαν ως επίκεντρο τη σχέση της θρησκείας με το σύγχρονο πολιτισμό. Ανάμεσα στα καημένα Ελληνόπουλα του Τ. Θεοδωρόπουλου και τους αναγωγισμούς στο διαχωρισμό Κράτους-Εκκλησίας, θεωρώ σκόπιμο να δοθεί μια κατεύθυνση που να ΄χει σημασία για τον κόσμο στον οποίο ζούμε.

Απ΄τη μία, η ρητορική του Ελληνόπουλου πρέπει να αποκλειστεί, όχι γιατί δεν ενέχει μια δόση αλήθειας, αλλά γιατί είναι αρκετά εθνοκεντρική. Απ΄την άλλη, όσοι μιλάνε για διαχωρισμό Κράτους-Εκκλησίας και για την αριστεροσύνη ή μη, του Χριστού, νομίζω ότι βρίσκονται σχεδόν εκτός θέματος. Κι αυτό γιατί, παρά το ότι θέτουν ένα σημαντικό ζήτημα, δεν προσπαθούν να δώσουν μια πρακτική απάντηση. Τέλος, αυτοί που προτείνουν την αντικατάσταση του μαθήματος από “θρησκευτικά” σε “θρησκειολογία”, ενώ είναι πιο κοντά στο πνεύμα μου, κρίνω ότι η πρότασή τους είναι ένα ημίμετρο, όπως και η πρόταση της Αν. Υπουργού, όπως και το να γίνει μάθημα επιλογής, που δεν μπορούν να επιφέρουν σημαντικές αλλαγές. Ειδικά, η πρόταση της θρησκειολογίας υλοποιείται με μιαν επέκταση της διδακτέας ύλης της Β’ Λυκείου και τίποτε άλλο.

Η κατεύθυνση που πιστεύω ότι πρέπει να ΄χει μια σοβαρή μεταρρυθμιστική εκπαιδευτική πολιτική στο ζήτημα των θρησκευτικών είναι η ανάδειξη της ιστορικής συμβολής των τριών βασικών χριστιανικών δογμάτων, της ορθοδοξίας, του καθολικισμού και του προτεσταντισμού, αλλά και του ιουδαϊσμού κατ΄επέκταση, στη ιστορία των (εκκοσμικευμένων) ιδεών και ιδεολογιών, έστω μέχρι τη Γαλλική επανάσταση. Προτείνω, δηλαδή, την ποιοτική αλλαγή του μαθήματος από την καθαρή διδαχή του ορθόδοξου δόγματος στην προσπάθεια ανάδειξης της συμβολής των δογμάτων αυτών στην ιστορία των ιδεών, με τις συγγένειες, τις συγκρούσεις και τις ρήξεις. Χωρίς αυτό να στοχεύει στην εγκαθίδρυση μια νέας θεολογικής πολιτικής κουλτούρας, αλλά με σκοπό να προάγει την αντι-μισαλλοδοξία και την πολυπολιτισμικότητα εντός του δυτικού οικοδομήματος. Με αυτές τις προϋποθέσεις γίνεται εύκολα κατανοητό ότι το μάθημα πρέπει να παραμείνει υποχρεωτικό στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Κρίνω άσκοπο το ν΄αποδείξω το κατά πόσο ισχύει αυτή η συμβολή. Μπορώ μόνο να προτείνω να ανατρέξει κανείς σε έργα όπως “Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού” του M. Βέμπερ ή στα σχετικά κεφάλαια της “Δημοκρατίας στην Αμερική” του Τοκβίλ, σε διάφορες μελέτες του Μπερλίν, στο “Ας σκεφτούμε τη Βίβλο” του Ρικέρ ή ακόμα στο “Εβραϊκό ζήτημα” του Μαρξ, παρά το διάχυτο αντισημιτισμό του.

Θεωρώ ότι δεν μπορεί και δεν πρέπει το σχολείο να επιβάλλει την πίστη σ΄ένα δόγμα, ούτε να εξαναγκάσει μαθητές να συμμετάσχουν σε θρησκευτικές λατρείες, ούτε να υποδείξει το πώς βιώνεται η σχέση με τη θρησκεία. Αλλά το να φανούν οι συνέχειες αυτές, που ανέφερα πιο πάνω, εντός των ρήξεων και των απομαγεύσεων, μου φαίνεται μεγάλης σημασίας, γιατί βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη εποχή. Όχι γιατί θεωρείται μια άθεη εποχή, αλλά γιατί η κίνηση του σύγχρονου κόσμου υπήρξε τόσο ιλιγγιώδης, που ξέχασε την αρχή του. Δηλαδή την πορεία του εντός της ιστορίας των ιδεών και πολιτισμών, μια πορεία που ξεκινά από την Αρχαία Ελλάδα, πάει στην Αρχαία Ρώμη, στον ιουδαϊσμό και τον χριστιανισμό κι έπειτα στον Διαφωτισμό, έστω με ασυνέχειες.

Πρέπει να μπούμε σε μια τροχιά αναστοχαστικότητας και  μια πρακτική ένδειξη αυτής θεωρώ ότι θα ήταν, ακριβώς, αυτή η αλλαγή που προτείνω. Φυσικά, όχι η σημαντικότερη. Έχει, όμως, σημασία το να επαναδιαπραγματευτούμε και να ξανασυζητήσουμε με τον Αριστοτέλη και τον Κάτωνα όπως και με τη Βίβλο και τις ερμηνείες της, με τον Μοντεσκιέ και τον Τολστόι, τον Μπέρκ και τον Ιωάννη της Κλίμακος, τον Αυγουστίνο και τους Συναξαριστές. Όχι με σκοπό να επαναφέρουμε ένα ονειρικά δομημένο παρελθόν στο παρόν μας, ούτε για να πενθήσουμε τα όσα χάθηκαν και να αγκυροβολήσουμε στα εναπομείναντα, αλλά με σκοπό να επανενεργοποιήσουμε και να εκσυγχρονίσουμε τις έννοιες-θεμέλια του πολιτισμού μας. Έννοιες, όπως “άνθρωπος”, “αγάπη” και “αλληλεγγύη”, “ηθική υπόσταση του προσώπου” και “αλήθεια”, αλλά και “δημοκρατία” και “καθολικότητα”,πρέπει, θεωρώ, να εκσυγχρονιστούν εντός της εποχής μας, της φιλελεύθερης δημοκρατίας και της πολυπολιτισμικής κοινωνίας.

Αναγνωρίζω όλα τα ρεαλιστικά αντεπιχειρήματα. Αναγνωρίζω τις τομές που προέχουν σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, τις αντιρρήσεις της Εκκλησίας και των πατριωτισμών, αριστερών και δεξιών. Αναγνωρίζω το πρόβλημα της συγγραφής νέων βιβλίων, της κατάρτισης των νέων εκπαιδευτικών, που συνεπάγεται αλλαγές στις θεολογικές σχολές και πανεπιστήμια. Αναγνωρίζω, ακόμα, το περιεχομενικό πρόβλημα του ορισμού των συγγενειών και των ενδεχόμενων αναγωγισμών της πολιτικής στη θρησκεία. Αλλά και τον κίνδυνο εκλαΐκευσης της γνώσης και πληροφοριοποίησης της και τη σίγουρη, σχεδόν, αδιαφορία των μαθητών για τέτοιου είδους ζητήματα. Και, τέλος, τις τομές που χρειάζονται σ΄όλη τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Επιμένω, όμως, στο ότι η πνευματική κίνηση και οι πρακτικές προτάσεις πρέπει να κινούνται ανάμεσα και πέρα από την ηθικολογία και την ρητορική της παρακμής.

Σ΄αυτό το πλαίσιο και μ΄αυτές τις κατευθύνσεις πιστεύω ότι θα μπορούσε να δοθεί μια αριστερή πραγματιστική απάντηση στο πρόβλημα, χωρίς να στερείται οράματος, θεωρητικής κατάρτισης και ειδικευμένης γνώσης, καθώς και αντίληψης των ρεαλιστικών δεδομένων. Αυτό θεωρώ τον πιο σωστό άξονα, με βάση τον οποίο, θα μπορούσαν να τεθούν ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις για την εκπαίδευση. Υπενθυμίζω, πάλι, ότι δεν αρκούν τομές στην εκπαίδευση για την υλοποίηση των εκάστοτε οραμάτων. Αυτό, όμως, δεν πρέπει να μας εμποδίσει στο να στοχαστούμε και να επιδιώξουμε να δημιουργήσουμε ένα πιο ανθρώπινο και αξιοπρεπές ύφος για τον σύγχρονο κόσμο μας.

Δημήτρης Μουταφίδης


Facebooktwittergoogle_plusmail

Δες και αυτό


Σχόλια για το “Μια απόπειρα απάντησης


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *