Dubium

Just another WordPress site

Ηγεμονία, Πολιτική και Άμεση Δημοκρατία


15/07/2016


images

Αναλύοντας κανείς τον όρο «Ηγεμονία» μπορεί  να αντιληφθεί πως παραπέμπει στην ηγεσία, στην αρχηγία. Οι τελευταίες, ωστόσο, έννοιες είναι αρκετές ώστε να μας οδηγήσουν στην υπόθεση πως, κατά την διαδικασία ερμηνείας του νοήματος και του έργου τους, μπορεί να συναντήσουμε την υποδούλωση, την υπακοή, την οδηγία, έστω κι αν αυτή βρίσκεται καλά κρυμμένη πίσω από την ρητορική για μια γενική ευδαιμονία των ατόμων. Με λίγα λόγια, το να είναι κανείς ηγεμόνας, προϋποθέτει την ύπαρξη υπηκόων, καθοδηγούμενων, χειραγωγημένων κοινωνικών τάξεων που μπορούν να παραπλανηθούν από τα διάφορα κενά σημαίνοντα που χρησιμοποιεί αυτός ο «χαρισματικός Ηγεμόνας»Από την άλλη, η απόκτηση της ηγεμονίας, κατά τη γνώμη μου, προϋποθέτει σύγκρουση και -έστω κι αν αυτή βρίσκεται μόνο στο πολιτικό επίπεδο- η σύγκρουση είναι μια έννοια υποκρύπτουσα  στοιχείων «πολέμου» στη σύστασή της. Οι «μοντέρνοι» πόλεμοι με τη σειρά τους, όπως άλλωστε γνωρίζουμε και από τους ιδιαίτερα ιδιόμορφους σύγχρονους πολέμους που βασανίζουν τις χώρες του τρίτου κόσμου, δεν διέπονται πλέον από νόμους που μπορούν να  οριοθετήσουν το πεδίο δράσης, τα θύματά τους και τις μεθόδους τους και, συνεπώς, κάθε πολέμαρχος ενδιαφέρεται για τη νίκη και όχι για τα θύματα που ενδεχομένως να υπάρχουν κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά το πέρας της διεξαγόμενης σύγκρουσης.

Η Ηγεμονία καθ’ αυτόν τον τρόπο, μετατρέπεται σε ένα τρόπαιο, μια νίκη που οι σημερινοί ηγέτες, ως «πολέμαρχοι»,  είναι διατεθειμένοι να επιτύχουν με κάθε τρόπο και κόστος. Ο σύγχρονος επίδοξος Ηγεμόνας δύναται να είναι διατεθειμένος να αποπλανήσει, να εξαπατήσει, να απειλήσει, να τρομοκρατήσει και να δώσει υποσχέσεις που παραβιάζουν την γενική “ηρεμία” και  είναι αδύνατον να υλοποιηθούν χωρίς το τεράστιο κόστος του σεβασμού της ανθρώπινης ύπαρξης, της αξιοπρέπειας, της ανθρωπιάς. Διατίθεται πρωτίστως να συγκρουσθεί με άλλους επίδοξους ηγεμόνες προκειμένου, εν τέλει, να αποκτήσει το τρόπαιο που επιθυμεί, την εξουσία. Για τον εν λόγω «Ηγέτη», την «χαρισματική προσωπικότητα» που κατά τους υπερασπιστές του αποτελεί τον πολιτικό και κοινωνικό «μεσσία» τελικά ο σκοπός -κάθε είδους- αγιάζει τα μέσα.

Για να καταστεί περισσότερο κατανοητή η τοποθέτηση της παραπάνω υπόθεσης θα πρέπει ίσως να προσθέσουμε ένα παραπάνω, ακόμη, δεδομένο. Στις σύγχρονες δυτικές  κοινωνίες, και ειδικότερα στις ευρωπαϊκές χώρες, υπάρχει γενικευμένη κυριαρχία του νεοφιλελεύθερου τρόπου οργάνωσης της οικονομίας επί πολλά χρόνια, με άμεσα αποτελέσματα στις κοινωνικές ευκαιρίες και τις δυνατότητες που δίνονται στα άτομα. Η τελική επικράτηση του ιδιωτικού τομέα σε καθοριστικούς χώρους όπως εκείνος της εκπαίδευσης και η υποστήριξή του από τους –εμπνευστές του- νεοφιλελεύθερους έχει καταστροφικά -για  τομείς όχι μόνο της εκπαίδευσης αλλά της πολιτικής, της οικονομίας, της υγείας και πολλών άλλων- αποτελέσματα, διότι οι δυνατότητες εκπαίδευσης των αδύναμων και, τώρα πλέον, της μεσαίας τάξης ελαττώνονται κατά μεγάλο βαθμό με ταυτόχρονη μείωση του μορφωτικού επιπέδου των κοινωνικών ατόμων. Η θέση της Ηγεμονίας, ωστόσο, απαιτεί υψηλό μορφωτικό επίπεδο, δυνατότητα την οποία, στο άμεσο ή έμμεσο μέλλον, δεν θα κατέχουν οι περισσότεροι πολίτες λόγω της τελικής μετατροπής της δυνατότητας εκπαίδευσης σε ιδιωτικό «προνόμιο», ενώ οι έχοντες την οικονομική εύνοια που τους προσφέρεται από δεσμούς αίματος, στη περίπτωση αυτήν, φαίνεται να είναι οι ήδη κατέχοντες την οικονομική εξουσία, ενώ θα είναι σε θέση να «εξαγοράσουν» την ιδιωτική παιδεία.      

Όπως ήδη αναφέρθηκε στο δοκίμιο αυτό, από τα πεπραγμένα  θα μπορούσαμε να διεξάγουμε το συμπέρασμα πως η εξουσία παραποιεί την επιστήμη και την γνώση, την παραπλανεί, την διαστρεβλώνει και, ως εκ τούτου, διαστρεβλώνει και  την πολιτική επιστήμη (και τον πολιτικό λόγο), η οποία οφείλει να γνωρίζει τις απαντήσεις στα εκάστοτε κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά ζητήματα, καθώς και σε κάθε είδους άλλα προβλημάτα και να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στα αιτήματα των κοινωνικών ομάδων με τον καλύτερο δυνατό, κοινωνικώς ευνοϊκό τρόπο.                    

Η Ηγεμονία, για τους παραπάνω λόγους, λοιπόν, δεν θα μπορούσε να επιδιωχθεί με τρόπους που υπάγονται στους δημοκρατικούς θεσμούς, τους θεσμούς που εξασφαλίζουν την δικαιοσύνη και προάγουν τη δημοκρατική ευημερία, αφενός διότι τα μεσαία και τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα δεν θα έχουν την δυνατότητα-σε συνδυασμό με την αύξηση της ανεργίας και την μείωση των μισθών- να συμμετέχουν στην ιδιωτική εκπαίδευση και, αφετέρου, διότι η επιδίωξη του επίδοξου Ηγεμόνα είναι η εξουσία -ή καλύτερα η περαιτέρω εξουσία, εφόσον κανείς ήδη την κατέχει για να μπορεί να υποστηρίξει οικονομικά τις σπουδές του-  και, για την απόκτησή της, ενδεχομένως να διαπράξει κάθε είδους ανομία. Ο ίδιος ο ρόλος του Ηγεμόνα, φαντάζει, καθώς της δίνει κανείς μορφή στη σκέψη του, όμοια με την περίπτωση του βασιλιά ενός κατά τα άλλα ευημερούντος κράτους και των επίδοξων, ήδη πλουσίων, κληρονόμων του που μάχονται για τη θέση του θρόνου, οι οποίοι καταφεύγουν σε κάθε είδους σκευωρία για να πάρουν την εν λόγω θέση. Έτσι, εύλογα θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε πως ο θεσμός της ηγεμονίας δεν μπορεί παρά να υποθάλπει και όχι να προωθεί και να δημιουργεί το δημοκρατικό φρόνημα, αλλά και ότι ο θεσμός στον οποίον ταιριάζει περισσότερο ο όρος «Ηγεμόνας» στις μέρες μας είναι αυτός της «Βασιλείας».                                         

Συμπερασματικά, θα ήταν δόκιμο να υποστηρίξει κανείς πως, για λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω, η Ηγεμονία του Γκράμσι δεν θα μπορούσε να προσφέρει την κοινωνική ευημερία και να εξασφαλίσει τις δημοκρατικές αρχές, τουλάχιστον στη σύγχρονη πραγματικότητα, η οποία φανερώνει μια διαρκή έλλειψη δικαιωμάτων στο κοινωνικό επίπεδο κατά την διαδικασία της οικονομικής “προώθησης” που επιβάλλεται στους επιμέρους κρατικούς δρώντες. Η ιδέα της ηγεμονίας είναι ευρέως πραγματοποιήσιμη αλλά αναποτελεσματική υπό τις διαταγές του ωφελιμιστικού ατομικισμού, τον οποίο τόσο εύκολα χειραγωγεί η εξουσία και ο οποίος διακρίνει τις ανθρώπινες, πολιτικές οντότητες του 21ου αιώνα. Ο λόγος για τον οποίον θα μπορούσε να ισχύει μια τέτοια υπόθεση, επικεντρώνεται στον ισχυρισμό πως ένας άνθρωπος προερχόμενος από τα πάνω δεν θα ήταν εξολοκλήρου «κοινωνικά κατασκευασμένος», δεν θα έχει γνωρίσει και αποδεχθεί τους όρους με τους οποίους πρέπει να πορευθεί για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των κοινωνικών τάξεων που υφίστανται την καταπίεση. Επιπλέον, πως η καλύτερη εκπροσώπηση των τάξεων αυτών θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί, πρωτίστως, μέσα από την βελτίωση της δημόσιας εκπαίδευσης με παράλληλη κατάργηση ή μείωση της (υπέρ)αξίας της παράλληλης ιδιωτικής. Με τον τρόπο αυτόν θα μπορούσε να κατοχυρωθεί μια επί ίσοις όροις δυνατότητα συμμετοχής στην πολιτική, των ισομερώς εκπαιδευόμενων πολιτών, οι οποίοι θα έχουν τα ίδια συμφέροντα, τις ίδιες ευκαιρίες και παρόμοια αιτήματα στην διάρκεια των σπουδών τους. Τότε, ίσως,  οι κοινές εμπειρίες να μπορέσουν να φέρουν κοινές επιθυμίες στο ατομικό και κοινωνικό υποσυνείδητο, οι οποίες με την σειρά τους θα επέφεραν την επιδίωξη της γενικής ευημερίας για την εξασφάλιση της ευημερίας των  σύγχρονων και μελλοντικών γενεών.

Εντέλει, η Ηγεμονία θα μπορούσε να αποβεί αποτελεσματική για την εξασφάλιση της δημοκρατίας, κατά μία αντίληψη, όμως, μόνον εφόσον δεν υπήρχαν οικονομικά συμφέροντα στο πολιτικό παρασκήνιο, καθώς και εφόσον υπήρχε πραγματική διαφάνεια και δυνατότητα υποχρέωσης για την εκπλήρωση των υποσχέσεων πριν ληφθεί η ηγεσία από τον «δημοκρατικώς» εκλεγμένο ηγέτη. Στον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό η κατάκτηση της κορυφής και η ιδέα της επιτέλεσης του ρόλου του ηγέτη, του Ηγεμόνα, αποτελεί, με βάση την παραπάνω υπόθεση, ένα έρεισμα για παραπλάνηση, παρακινούμενη από τις οικονομικές, υλιστικές υποσχέσεις της άρχουσας τάξης.

Το παρόν κείμενο αποτελεί τμήμα του δοκιμίου “Κοινωνικές κατασκευές της πραγματικότητας.”

Άλμπα Γκρέμπι


Facebooktwittergoogle_plusmail

Δες και αυτό


Σχόλια για το “Ηγεμονία, Πολιτική και Άμεση Δημοκρατία


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *